Thời trang cao cấp và tâm hồn nghệ thuật

25/02/2016

Trong gần một thập kỷ qua, mối quan hệ giữa thời trang cao cấp và nghệ thuật bước vào thời điểm thăng hoa hơn bao giờ hết, thổi một làn gió mới làm rạo rực các tín đồ thời trang và cả những con tim yêu nghệ thuật.

Mẫu đầm Alexander McQueen thuộc bộ sưu tập Thu - Đông 2010 được trưng bày tại triển lãm Savage Beauty tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitian, New York, Mỹ, vào năm 2011
Mẫu thời trang cao cấp của Alexander McQueen thuộc bộ sưu tập Thu - Đông 2010 được trưng bày tại triển lãm Savage Beauty tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitian, New York, Mỹ, vào năm 2011

Tháng 9/2007, tại Milan, Ý, Miuccia Prada gần như khiến cả thế giới thức giấc khỏi những “cơn buồn ngủ” bằng bộ sưu tập Xuân – Hè 2008 The Fairy Collection. Vẫn là váy lụa, tunic hay quần ống côn cổ điển, vẫn là những thiết kế không có quá nhiều đột phá trong kỹ thuật cắt may nhưng bộ sưu tập thực sự là một cú hit lớn. Đặc biệt The Fairy Bag trở thành tâm điểm của mùa hè 2008 - It Bag có lượng người chờ mua dài dằng dặc đồng thời cũng gây nhiều tranh cãi sau đó ở khắp các diễn đàn thời trang danh tiếng như PurseBlog, Snob Essentials... Vậy chính xác Prada đã làm gì, phát minh ra điều kỳ diệu nào chăng? Không, tôi nghĩ là họ đã chọn một con đường sáng suốt và thực tế hơn, đó chính là “biến thời trang thành một tác phẩm nghệ thuật”.

Collecting vs Shopping

Hãy tạm quên chiếc váy Mondrian của Yves Saint Laurent hay bộ suit bằng vải tweed đầy tính biểu tượng thế hệ của Coco Chanel khi nhắc đến giá trị lịch sử, văn hoá của thời trang cao cấp đối với sự phát triển của thế giới. Chúng được xem như những cá thể hiếm hoi, đột phá, được các nhà sử học cùng một số cá nhân công nhận rồi đẩy lên lễ đài sánh đôi cùng các tác phẩm mang danh nghệ thuật. Bởi cho đến tận bây giờ có người vẫn quan niệm rằng khi bạn mua một bức tranh chẳng hạn, có nghĩa bạn sưu tập hay bạn “chơi” nghệ thuật. Tuy nhiên nếu bạn mua một chiếc váy, cho dù đó là sản phẩm haute couture hàng trăm nghìn đô từ thương hiệu Elie Saab, bạn cũng chỉ đang mua sắm. Nghệ thuật phải bất biến với thời gian và không thể đong đếm bằng vật chất. Trong khi quần áo vốn dĩ là vật ngoài thân, tag giá không đại diện cho giá trị tinh thần sâu sắc nào, nhất là khi ai cũng biết một năm có tận bốn mùa thời trang và ít có gì đọng lại quá hơn ba tháng. Từ đó có sự phân cấp rõ rệt giữa một art lover - người yêu nghệ thuật và một fashion enthusiast - tín đồ thời trang.

Triển lãm Alexander McQueen: Savage Beauty vào năm 2015 tại bảo tàng Victoria and Albert, London, Anh
Triển lãm Alexander McQueen: Savage Beauty vào năm 2015 tại bảo tàng Victoria and Albert, London, Anh

Thế nhưng, bất chấp một vài định kiến nơi này nơi khác, thời trang cao cấp và nghệ thuật vẫn bền bỉ gắn kết với nhau suốt nhiều thập kỷ qua cho dù được công nhận hay không. Có thể nói trong 7 năm trở lại đây, mối quan hệ này đã bước vào thời kỳ nở rộ nhờ nhiều lý do: Sự lên ngôi của công nghệ số giúp thông tin truyền đi nhanh hơn, rộng hơn; tham vọng vượt qua chính mình của các nhà thiết kế gạo cội; quan niệm về hoạt động nghệ thuật mang tính độc lập cá thể suy giảm nhường chỗ cho tinh thần hoạt động nghệ thuật theo nhóm hay cộng đồng khiến Art trở nên gần gũi hơn - công lớn của sự thay đổi này thuộc về Andy Warhol với phong trào Pop Art; cuối cùng không thể không nhắc đến yêu cầu làm mới không ngừng của cả những ông lớn tập đoàn sau lưng nhằm đưa thương hiệu trở nên đáng giá hơn.

Triển lãm Alexander McQueen: Savage Beauty vào năm 2015
Triển lãm Alexander McQueen: Savage Beauty vào năm 2015

Lằn ranh giữa mua sắm thuần tuý và mua để sưu tập mờ dần trong suy nghĩ của công chúng. Họ tiếp nhận thời trang hay nghệ thuật đôi khi đơn giản ở mức cảm thấy rung động là đủ. Trường hợp của The Fairy Collection của thương hiệu Prada là một điển hình. Miuccia Prada mạnh dạn kết hợp cùng James Jean, một nghệ sỹ hiện đại, để đưa nghệ thuật được tiếp nhận bởi số đông vào các thiết kế truyền thống, đánh thức trí tưởng tượng trên những trang phục quen thuộc gần như đến nhàm chán. Tiếp đến, có thể kể tới sự hợp tác giữa Jimmy Choo và Rob Pruitt vào năm 2012 với bộ sưu tập giày cùng phụ kiện cực kỳ giới hạn, sử dụng chủ yếu họa tiết ngựa vằn, gấu trúc hoạt họa kết hợp pha lê đính thủ công tinh xảo. Hay như cái tên quyến rũ Marni từng thành công vang dội với sự “bắt tay” cùng nghệ sỹ người Hà Lan, Rop van Mierlo, vào năm 2013 để tạo ra một bộ sưu tập sinh động, khác biệt và thậm chí đáng yêu bao gồm áo, ví, khăn được vẽ những con vật thân quen như lừa, vẹt, đà điểu, hổ bằng màu nước điêu luyện. Các tín đồ thời trang cảm nhận rõ rệt một làn gió mới và trở nên hưng phấn náo nức. Đồng thời cả những art lover vốn dĩ khó tính cũng bắt đầu bớt chau mày khi vô tình liếc ngang một tờ tạp chí trên phố. Tuy nhiên, sự giao thoa tưởng như chỉ có tích cực này không phải không có những vấn đề của nó.

Nghệ thuật đi xuống hay thời trang đi lên?

Mang nghệ thuật lên trang phục chỉ mới là sự bắt đầu của những cái bắt tay giữa nhà thiết kế và nghệ sỹ. Một trong những cái tên đi đầu trong danh sách này chắc chắn phải là thương hiệu Louis Vuitton. Không chỉ mang nghệ thuật vào các mẫu túi đình đám bằng các bộ sưu tập như Louis Vuitton x Dinos and Jake Chapman, Louis Vuitton x Yayoi Kusama, Louis Vuitton x Richard Prince... thương hiệu Pháp còn khiến giới mộ điệu không khỏi trầm trồ thán phục những sàn diễn hay cửa hàng ở nhiều nơi trên thế giới không khác gì một cuộc triển lãm đầy chất nghệ. Ắt hẳn rất ít người quên được khu vườn của Jeremy Deller, người từng thắng giải Turner năm 2004, trước cửa hàng của Louis Vuitton ở Shepherd’s Bush phía tây London; hay sàn diễn cho mùa Xuân – Hè 2013, nơi các khách mời đắm chìm trong không gian đậm tinhthần conceptual art, hay nghệ thuật khái niệm với hai màu tương phản rực rỡ vàng - trắng, đen - trắng của nghệ sỹ nổi tiếng người Pháp Daniel Buren.

Bức tranh chân dung Marilyn Monroe của ông vua pop-art Andy Warhol truyền cảm hứng cho các nhà thiết kế thời trang
Bức tranh chân dung Marilyn Monroe của ông vua pop-art Andy Warhol truyền cảm hứng cho các nhà thiết kế thời trang

Tiếp đến phải nhắc tới Chanel dưới đế chế trị vì của Karl Lagerfeld, người được xem là tượng đài của thời trang đương đại bởi với ông không có bất kỳ giới hạn nào khi mang nghệ thuật vào mỗi một bộ sưu tập. Bản thân Karl đã được xem là một nghệ sỹ thực thụ với nhiều cuộc triển lãm cá nhân, nổi bật nhất có Fire Etchings tại nhà trưng bày nghệ thuật Galerie Gmurzynska, Thụy Sỹ trong năm 2013. Các hoạt động của Chanel dưới sự dẫn dắt của “ông hoàng đầu bạc” cũng gắn kết chặt chẽ với nhiều nghệ nhân, hoạ sỹ, kiến trúc sư dựa trên tiêu chí tôn vinh và bảo tồn sáng tạo.

Mẫu đầm thuộc bộ sưu tập Thu – Đông 2012 của Comme des Garçons lấy cảm hứng từ phong cách nghệ thuật pop-art của Andy Warhol
Mẫu đầm thuộc bộ sưu tập Thu – Đông 2012 của thương hiệu Comme des Garçons lấy cảm hứng từ phong cách nghệ thuật pop-art của Andy Warhol

Tuy nhiên, chẳng phải câu chuyện nào cũng được đón nhận nồng nhiệt. Đứng trước sự lựa chọn nghệ thuật hay không nghệ thuật, các nhà thiết kế thường vấp phải cái ngưỡng của high fashion và low fashion. Thật đơn giản để gọi một bức tranh của James Nares là tác phẩm nghệ thuật, nhưng một chiếc túi Coach thì chưa chắc trừ khi bạn muốn nhắc đến những chiếc tote Coach x James Nares ra mắt cuối tháng 4/2012. Vẫn tồn tại một sự phân cấp vô hình chưa thể xoá bỏ hoàn toàn. Do đó, đôi khi để tiếp cận gần hơn với art, sàn catwalk không còn nhiều nữa tính “trang phục” cơ bản của thời trang, hay nói cách khác là gần như là không để ứng dụng. Chúng trở thành một buổi trình diễn nghệ thuật mà nguyên liệu, không gian, con người bên trong một cái khung được gọi là thời trang cao cấp.

Mẫu thiết kế của Diane von Fürstenberg trong bộ sưu tập Xuân – Hè 2012 lấy cảm hứng từ tác phẩm của Andy Warhol
Mẫu thiết kế của Diane von Fürstenberg trong bộ sưu tập Xuân – Hè 2012 lấy cảm hứng từ tác phẩm của Andy Warhol

Một đại diện nổi bật để minh hoạ rõ nét nhất chính là thương hiệu Alexander McQueen, thiên tài yểu mệnh của làng thời trang thế giới. Chắc chắn chẳng có một tín đồ nào không đi từ sửng sốt sang mê mệt McQueen. Suốt sự nghiệp của mình, McQueen chưa bao giờ ngừng tìm tòi thử nghiệm những điều mới kể cả chúng táo bạo đến đâu. Để rồi khi ông bước ra sân khấu cúi chào khán giả lúc bộ sưu tập kết thúc, nhiều biên tập viên nổi tiếng đã rơi nước mắt vì xúc động. Sự mẫn cảm trước cái đẹp vốn dĩ thuần khiết, bất kể lúc đó buổi trình diễn được gọi là thời trang cao cấp hay nghệ thuật thuần tuý. Alexander McQueen: Savage Beauty - triển lãm những thành quả lao động sáng tạo nổi bật của Alexander McQueen vừa kết thúc vào tháng 8 vừa qua tại London. Lần đầu tiên ra mắt vào tháng 8/2011 tại Bảo tàng Nghệ thuật New York, triển lãm đã thu được những thành công ngoài sức tưởng tượng. Thiết kế về thời trang cao cấp của McQueen vinh dự được đặt cạnh những tên tuổi lớn lẫy lừng như Claude Monet, Van Gogh, như một lời thừa nhận chính thức và trang trọng từ giới chuyên môn rằng thời trang cũng chính là một hình thái nghệ thuật xứng đáng. Mới đây hơn cả, Louis Vuitton Fondation ra đời dành riêng cho các hoạt động nghệ thuật đương đại đánh dấu sự gắn kết chín muồi giữa Art & Fashion của một trong những người dẫn đầu thời trang thế giới.

Thiết kế thời trang cao cấp trong bộ sưu tập Moschino Thu - Đông 2015
Thiết kế trong bộ sưu tập Moschino Thu - Đông 2015 lấy cảm hứng từ những nhân vật hoạt hình nổi tiếng trong văn hóa pop

thời trang cao cấp mẫu đầm thuộc bộ sưu tập Tsumori Chisato Thu – Đông 2015
Mẫu thời trang cao cấp này thuộc bộ sưu tập Tsumori Chisato Thu – Đông 2015 lấy cảm hứng từ truyện manga Nhật Bản, mang phong cách pop-art

Sự bùng nổ của kỷ nguyên số giúp số đông tiếp cận dễ dàng hơn với nghệ thuật để có cái nhìn cởi mở, đón nhận rồi yêu thích hơn trước. Thời trang cao cấp hay nghệ thuật rốt cuộc cũng là cái đẹp bắt nguồn từ ý niệm sáng tạo của một cá thể. Chỉ cần nó đủ sức khiến khán giả rung động, ranh giới nào cũng không còn ý nghĩa. Khi ấy sự tán thưởng từ một art lover hay một fashion enthusiast đều khiến tác phẩm trở nên đáng giá và bất biến với thời gian. Đó mới điều quan trọng nhất.

Mối duyên giữa nhà thiết kế và nghệ sỹ

1. Fendi hợp tác cùng sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Hoànggia Anh để thiết kế cửa sổ trưng bày của một cửa hàng ở London vào năm 2011 một cách ấn tượng.

2. Mary Katranzou x Mark Titchner: Năm 2012, sự hợp tác giữa hai nhà nghệ thuật đã cho ra đời một đoạn video kỹ thuật số dài 7 phút, làm hai thế giới thời trang và nghệ thuật thị giác hòa làm một.

3. Marc Jacobs x Yayoi Kusama: Năm 2012, sự cộng tác giữa nhà thiết kế của Louis Vuitton và nữ nghệ sỹ người Nhật đã trình làng bộ sưu tập chấm bi có màu sắc sống động.

thời trang cao cấp Marc Jacobs x Yayoi Kusama
Marc Jacobs x Yayoi Kusama

4. Jimmy Choo x Rob Pruitt: Năm 2012, nhà thiết kế giày hợp tác với nghệ sỹ đương đại cho ra đời một bộ sưu tập giày và trang sức có họa tiết da báo, ngựa vằn và gấu trúc.

thời trang cao cấp
Thời trang cao cấp với nghệ thuật của Jimmy Choo x Rob Pruitt

5. Yves Saint Laurent x Piet Mondrian: Danh sách hợp tác giữa nghệ thuật và thời trang cao cấp chẳng thể nào hoàn chỉnh nếu chưa nhắc đến chiếc đầm Mondrian biểu tượng của Yves Saint Laurent, thời trang cao cấp mang những hình khối màu sắc trừu tượng của họa sỹ Hà Lan Piet Mondrian.

Bình luận

Bạn nghĩ gì về bài viết này ?(0 bình luận)

Bạn cần đăng nhập để có thể bình luận

Có 0 thành viên đã bình luận