Fashion curator - giấu mình sau hào quang

18/07/2016

Đằng sau những cuộc triển lãm thời trang vang danh thế giới, quy tụ hàng nghìn khách tham quan là sự cần mẫn, chăm chút và khối óc tư duy nghệ thuật vượt bậc của những người quản lý triển lãm thời trang – fashion curator. Họ, với tầm nhìn vượt xa thời đại, đã tái dựng những khung cảnh siêu thực từ quá khứ đến tương lai nhằm tôn vinh vẻ đẹp và truyền tải thông điệp của từng bộ trang phục đến công chúng.

Đến hẹn lại lên, vào tháng Năm hằng năm, “dập dìu tài tử, giai nhân” lại tụ hội khoe sắc trên thảm đỏ Met Gala trong những bộ cánh thời thượng để mở màn cho cuộc triển lãm thời trang tại Viện Phục trang (Costume Institute) của Bảo tàng nghệ thuật Metropolitan (Metropolitan Museum of Art) tại New York. Sự tụ hội của hàng ngàn bộ đầm haute couture kiêu sa đã kéo theo sự xa hoa ngập tràn tại sự kiện này, thậm chí Met Gala còn được mệnh danh là Đêm Oscar tại bờ Đông. Thế nhưng, sự hào nhoáng của Met Gala chỉ là khúc dạo đầu cho chuyến phiêu lưu kỳ bí của cuộc triển lãm thời trang diễn ra tiếp sau đó. Đó là chuyến phiêu lưu vào lãnh địa vải vóc, gấm hoa được kể bằng sự tỉ mỉ của đội ngũ các fashion curator và kiến thức thời trang uyên thâm của Trưởng quản lý Bảo tàng nghệ thuật Metropolitan Andrew Bolton.

Trưởng quản lý Andrew Bolton của The Costume Institute
Trưởng quản lý Andrew Bolton của The Costume Institute

Những mẫu trang phục trong cuộc triển lãm Manus x Machina: Fashion in an Age of Technology
Những mẫu trang phục trong cuộc triển lãm Manus x Machina: Fashion in an Age of Technology

Với mỗi chủ đề khác nhau theo từng năm, cuộc triển lãm thời trang năm nay, Manus x Machina: Fashion in An Age of Technology, như mở ra một cổng thời gian đưa người xem quay ngược lại năm 1846 khi chiếc máy may đầu tiên ra đời; rồi cũng chính nó lại phóng tầm nhìn của khách tham quan đến kỷ nguyên tương lai của làng mốt, một kỷ nguyên mà các máy in 3D thống trị làng thời trang. Và các fashion fashion curator chính là những đôi tay thầm lặng đêm ngày thêu điểm từng chi tiết cho khung cảnh trưng bày của mỗi bộ trang phục trong cuộc triển lãm của The Costume Institute thêm phần ý nghĩa.

Kẻ du hành thời gian

“Curare” bắt nguồn từ tiếng Latin có nghĩa là chăm sóc, trông nom; vì vậy, fashion curator có thể được hiểu là những người quản lý, trông coi những sự kiện nào đó, đặc biệt là các cuộc triển lãm. Tuy nhiên, trách nhiệm của một curator vượt xa những định nghĩa trên, họ chính là những exhibition maker – người làm nên triển lãm.

Đầu tiên, một người quản lý triển lãm sẽ là người tìm chủ đề cho cuộc triển lãm sắp diễn ra. Có một quy tắc bất thành văn trong giới làm triển lãm là chủ đề của một cuộc triển lãm không được giống hoặc tương tự với bất kỳ cuộc triển lãm nào đã diễn ra trong vòng 10 năm trở lại. Điều này đòi hỏi những fashion curator phải luôn sáng tạo, suy tư không ngừng để tạo ra những ý tưởng mới, những ý tưởng vừa lạ lẫm nhưng phải thu hút khách tham quan.

Đối với những triển lãm thời trang, khi ý tưởng đã được chấp thuận, curator cũng chính là người lựa chọn các bộ trang phục, những thiết kế từ các nhà mốt và các nhà sưu tầm cho buổi triển lãm. Sau khi thu thập đủ các mẫu trang phục đã lựa chọn, những người làm triển lãm không đơn thuần là mượn cả trăm bức tượng mannequin rồi lồng từng bộ trang phục vào các bức tượng và cứ đặt chúng một cách ngẫu nhiên trong phòng trưng bày cho đến khi triển lãm mở cửa. Công việc của một fashion curator phức tạp hơn thế gấp bội lần. Chỉ việc chọn lựa khoảng vài chục mẫu thiết kế đúng với ý tưởng của cuộc triển lãm từ hàng ngàn bộ cánh của các nhà mốt nổi tiếng đã là một quá trình kỳ công. Khi đã quyết định xong từng bộ trang phục sẽ xuất hiện trong triển lãm, curator sẽ dàn dựng khung cảnh của buổi triển lãm bằng việc phân đoạn cuộc triển lãm ấy thành nhiều phần, mỗi phần sẽ tiếp nối nhau theo một thứ tự xuyên suốt để truyền tải thông điệp từ cuộc triển lãm ấy trọn vẹn nhất, giúp người tham quan dễ nắm bắt tinh thần và ý tưởng của chủ đề chính. Ví dụ như triển lãm Volez, Voguez, Voyagez của Louis Vuitton diễn ra từ tháng 12 năm ngoái. Cuộc triển lãm này được curator Olivier Saillard chia thành 9 phần nhưng cùng liên kết với nhau một cách mạch lạc để kể về hành trình gian lao từ khi Louis Vuitton làm ra chiếc rương đến khi thương hiệu này trở thành nhà mốt hàng đầu thế giới.

Chiếc corset bằng satin được may vào khoảng năm 1890 đến 1895
Chiếc corset bằng satin được may vào khoảng năm 1890 đến 1895

Sau khi các phần được xác định vị trí trong chuỗi liên kết, fashion curator sẽ thiết kế cảnh nền phù hợp để những bộ trang phục toát ra đúng thần thái và ý nghĩa của nó khi đặt vào đúng khung cảnh. Phần cảnh nền là yếu tố quan trọng bậc nhất trong các cuộc triển lãm, nhất là những triển lãm mang yếu tố lịch sử như triển lãm China: Through the Looking Glass là một ví dụ. Những bộ đầm thêu tay họa tiết long phượng như long bào thời Mãn Thanh không thể đặt chung với những chiếc đầm tơ lụa lấy cảm hứng thời Tần và chắc chắn những chiếc áo choàng mang âm hưởng Tây Tạng sẽ trở nên vô nghĩa nếu đặt chung với những bộ sườn xám thời Dân Quốc.

Người làm triển lãm thời trang không chỉ chọn lựa những bộ trang phục ấn tượng, tài năng của họ chính là ở khả năng tái hiện khung cảnh lịch sử vượt qua hàng trăm năm thăng trầm. Cùng với sự tưởng tượng và kiến thức sâu rộng về thời trang, nghệ thuật và sử học, fashion curator giúp người xem dường như mường tượng được hình ảnh những người phụ nữ yêu kiều trong chiếc đầm được xem là thời thượng nhất lúc bấy giờ. Curator cũng chính là những người dẫn đường khách tham quan vào những tầng nghĩa thâm sâu của mỗi hiện vật được trưng bày trong cuộc triển lãm.

Người dẫn đường

Sự phát triển của ngành thời trang đã đẩy mạnh tầm ảnh hưởng của các cuộc  triển lãm thời trang. Không chỉ dành riêng cho các viện bảo tàng hay các nhà sưu tập danh tiếng, các hãng thời trang lâu đời cũng tổ chức những cuộc triển lãm với quy mô hoành tráng cho riêng mình. Giai đoạn thịnh vượng của các cuộc triển lãm thời trang chính là cơ hội trổ tài của các fashion curator. Khi nhắc đến triển lãm thời trang, Met Gala được xem là sự kiện  anh giá hàng đầu hành tinh. Và người đàn ông đã tạo nên tiếng tăm cho hai cuộc triển lãm Met Gala gần nhất là China: Through the Looking Glass và Manus x Machina: Fashion in an Age of Technology là Trưởng quản lý Viện Phục trang của Bảo tàng nghệ thuật Metropolitan, Andrew Bolton. Sau khi tốt nghiệp ngành Nhân chủng học, Bolton đã làm việc 10 năm tại Bảo tàng Victoria & Albert trước khi chuyển đến New York. Sau khi đầu quân vào Bảo tàng nghệ thuật Metropolitan năm 2006, Bolton đã gầy dựng tên tuổi khi trở thành người dàn dựng triển lãm cho Alexander McQueen: Savage Beauty. Huyền thoại Bolton được tạo nên bằng con số 661.509 khách tham quan trong vòng 3 tháng và cuộc triển lãm những thiết kế của Alexander McQueen vào năm 2011 đã trở thành một sự kiện bom tấn trong làng thời trang.

fashion curator
Curator Pamela Golbin và Giám đốc Sáng tạo của H&M, Donald Schneider

“Andrew có một khả năng hiếm thấy là có thể bắt cầu giữa khối tri thức hàn lâm và sự kỳ vọng của công chúng”, lời nhận xét của Giám đốc viện bảo tàng Met, Thomas P. Campbell được chứng minh là hoàn toàn đúng đắn. Sau khi Andrew Bolton kế vị Harold Koda vào năm 2015, cuộc triển lãm Met Gala với chủ đề China: Through the Looking Glass đã giúp Viện Phục trang quyên góp được 12.5 triệu đô-la Mỹ, thu hút 815.992 lượt khách tham quan. Cả hai triển lãm bom tấn của Bolton là China: Through the Looking Glass và Alexander McQueen: Savage Beauty đều lần lượt giành vị trí thứ 5 và thứ 9 trong danh sách 10 cuộc triển lãm nổi tiếng nhất tại Bảo tàng nghệ thuật Metropolitan. Tầm nhìn vượt xa hiện tại, sự tỉ mỉ đến từng chi tiết và kiến thức chuyên môn uyên bác đã giúp Andrew Bolton vẽ đường cho người xem vào mê cung hoành tráng của thế giới thời trang.

Bên cạnh Bảo tàng nghệ thuật Metropolitan ở New York, Victoria & Albert cũng được xem như một thánh địa của triển lãm thời trang. Điểm đặc biệt tại Bảo tàng Victoria & Albert là hầu hết các cuộc triển lãm tại đây đều mang nặng tính lịch sử và được sắp xếp theo trình tự tuyến tính. Vì vậy, fashion curator của Bảo tàng Victoria & Albert không chỉ là những nghệ nhân sắp đặt giỏi mà còn là người kể chuyện thi vị, fashion curator về vải vóc và thời trang Edwina Ehrman là một điển hình. Qua 5 năm chuẩn bị, những chiếc váy cưới trải dài suốt hai thế kỷ của Charles Frederick Worth, John Galliano, Christian Lacroix, Vivienne Westwood đến Vera Wang trong triển lãm Wedding Dresses 1175-2014 được sắp đặt một cách tinh tế bằng đôi tay cần mẫn và sự đam mê của Edwina Ehrman. Hơn 80 mẫu váy cưới trong cuộc triển lãm này vào năm 2014 như đang kể một câu chuyện tình yêu đầy thơ mộng về sự trưởng thành và ngày càng lộng lẫy hơn của thời trang cưới.

Sau thành công của Wedding Dresses 1175-2014, sự kỳ công của Edwina Ehrman lại được thể hiện trong triển lãm Undressed: A Brief History of Underwear đang diễn ra. Một lần nữa, Ehrman lại kể một câu chuyện đầy hấp dẫn về thứ vũ khí quyến rũ nhất của phụ nữ, nội y. Hành trình tiến hóa đầy thăng trầm của nội y từ thế kỷ 18 đến ngày nay, sự  biến hóa từ chiếc áo corset đến bra hiện đại sẽ được kể lại bằng 150 mẫu đồ lót. Và nếu kiên nhẫn đọc hết tất cả nhãn tên do chính Ehrman viết để miêu tả hiện vật trưng bày, khách tham quan sẽ hiểu được kỹ thuật cắt may, chất vải ứng với từng mẫu nội y. Những cuộc triển lãm của Edwina Ehrman luôn là một tuyển tập biên niên sử lãng mạn và lôi cuốn.

Không phải cuộc triển lãm thời trang nào cũng ngược dòng quá khứ. Không phải người dàn dựng triển lãm nào cũng làm việc với những hiện vật hàng trăm năm tuổi thọ. Pamela Golbin có lẽ là một fashion curator đặc biệt khi phần lớn những cuộc triển lãm do cô sắp đặt đều là những bộ sưu tập từ nhà thiết kế đương thời. Sau khi tốt nghiệp ngành Lịch sử nghệ thuật tại Đại học Columbia, Pamela Golbin được bổ nhiệm vào cương vị Trưởng quản lý của Viện bảo tàng thời trang và vải tại điện Louvre. Tại đây, Golbin trở thành một trong những người quản lý triển lãm trẻ tuổi nhất nước Pháp. Hơn 20 năm làm việc trong ngành triển lãm thời trang, danh sách khách hàng của cô bao gồm những tên tuổi nổi tiếng của làng mốt như Madeleine Vionnet, Hussein Chalayan, Valentino, Dries Van Noten và Marc Jacobs.

Đối với Golbin, “Không có một công thức chung để bắt đầu một cuộc triển lãm”, mỗi cuộc triển lãm của những nhà thiết kế sẽ là một cuộc đối thoại bất tận giữa thời trang và nghệ thuật. Tô đậm phong cách đặc trưng, làm nổi bật sự khác biệt là mục đích chính trong triển lãm dành cho các nhà tạo mốt hiện tại. Hiểu được lời thì thầm trong từng thiết kế và giải mã câu chuyện của các nhà thiết kế đến cho công chúng chính là tài năng thiên bẩm của Pamela Golbin.

Bình luận

Bạn nghĩ gì về bài viết này ?(0 bình luận)

Bạn cần đăng nhập để có thể bình luận

Có 0 thành viên đã bình luận