Giết con chim nhại: Cuộc đấu tranh vì quyền bình đẳng của con người

22/11/2018

Phân biệt chủng tộc là một chủ đề không mới đối với nền văn học Mỹ. Nhưng, trong tác phẩm Giết con chim nhại, dưới góc nhìn trẻ thơ của nhân vật chính, sự bất công trong xã hội đối với vấn đề chủng tộc trở nên rõ nét hơn bao giờ hết.

“… Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng…”

Thomas Jefferson đã nói như thế trong bản Tuyên ngôn độc lập  năm 1776 của Hoa Kỳ, đánh dấu một bước tiến dài trong tư tưởng của nền văn minh nhân loại. Thế nhưng, trong tình hình chính trị xã hội vào thời điểm đó, cái quyền bình đẳng ấy chỉ được thừa nhận đối với những người đàn ông da trắng. Thế giới văn minh của con người sau đó vẫn còn phải tiếp tục hành trình dài để khẳng định sự bình đẳng của con người. Bản thân nước Mỹ , một quốc gia tự do, tiên tiến bậc nhất của thế giới vào thời điểm đó vẫn còn mang nặng những tư tưởng, định kiến xã hội về phân biệt chủng tộc. Những người da màu, mà đặc biệt là người da đen đối với đa số vẫn còn là những vết nhơ, những con người hèn hạ thấp kém. Họ bị coi là cái gánh nặng mà nước Mỹ vĩ đại phải mang vác trên lưng. Vậy nên, việc cất lên tiếng nói phản kháng, đứng lên vì lợi ích của những người da đen trở thành một trách nhiệm lớn lao mà bất cứ con người có lương tâm nào cũng nên làm. Và đó cũng chính xác là sứ mệnh cao cả mà Harper Lee nỗ lực thực hiện trong tác phẩm Giết con chim nhại của mình.

Cuốn sách lấy bối cảnh một thị trấn nhỏ miền nam nước Mỹ, nơi mà chế độ nô lệ cũ vẫn còn để lại dấu ấn rõ nét. Câu chuyện xoay quanh cuộc sống giản dị của gia đình nhà Finch. Tuy Finch là một họ có truyền thống lâu đời tại địa phương, nhưng cách giáo dục của người cha Atticus với những đứa con nhỏ Scout và Jem lại hoàn toàn cởi mở, hầu như khác xa với cái chuẩn mực thông thường của xã hội lúc bấy giờ. Xuyên suốt cả câu chuyện là những năm tháng ấu thơ của hai anh em Scout và Jem cùng với những mối ưu tư, bận tâm trong đôi mắt ngây thơ trong sáng của đứa trẻ trước những hành động lạ kỳ, khó hiểu của người lớn. Tâm điểm của những hành động đó là vụ án xét xử một người da đen, anh Tom Robinson, người được coi là thủ phạm của vụ án hiếp dâm con của một công dân da trắng “lương thiện”. Vụ án này do cha của chúng, ông luật sư Atticus đảm nhận.

Dưới góc nhìn của một đứa trẻ đang chập chững những bước chân đầu tiên trong cuộc đời, những sự kiện thường ngày của thị trấn Maycomb bỗng trở nên có sức hút kỳ lạ. Đặc biệt hơn nữa, những điều bình thường đang diễn ra trong thị trấn lại mang ý nghĩa trái ngược hẳn so với những gì Scout cùng anh trai Jem của mình được dạy dỗ. Với giọng văn trong trẻo, sự tinh tế trong cách sử dụng ngôi kể, Harper Lee đã đem đến cho độc giả một câu chuyện nhẹ nhàng, hóm hỉnh nhưng vẫn mang những chủ đề đầy tính thời sự. Nhờ đó Giết con chim nhại  không chỉ là một câu chuyện vui vẻ, dễ thương đối với thiếu nhi , mà còn thu hút một số lượng lớn các độc giả thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau. Cuốn sách trở thành chuẩn mực không thể phủ nhận trong cả lối hành văn lẫn những tầng ý nghĩa lớn lao mà nó chứa đựng.

Ngay ở trong cái tiêu đề của cuốn sách, Giết con chim nhại cũng không khỏi khiến người đọc ngẫm nghĩ về cái ý nghĩa sâu xa mà nó ẩn giấu. Nó trở nên rõ ràng hơn khi được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong bản thân câu chuyện. Tác giả đã khéo léo xây dựng hình ảnh con chim nhại trở thành biểu tượng của sự ngây thơ trong sạch và những con người thiện tâm nhưng bị hủy hoại bởi sự xấu xa trong xã hội. Bản thân nhân vật Boo Radley hay Tom Robinson cũng là những con người như vậy. Mục đích sống của họ cũng chỉ đơn giản là đem đến những điều tốt đẹp cho cuộc đời. Thế nhưng, sự bất công của xã hội đã tước đi của họ quyền được sống một cuộc sống bình thường. Những việc đó, cũng giống như việc giết con chim nhại, chỉ khiến cuộc đời trở nên tồi tệ hơn.

Giết con chim nhại còn là bài học quý báu về vấn đề giáo dục. Trong cái cách mà Atticus giải đáp những thắc mắc của Scout và Jem, dù là chuyện lớn hay nhỏ, ta không thấy có sự tồn tại của bất cứ rào cản nào. Atticus đã giảng giải, khuyên răn những đứa con bằng cả tấm lòng của người cha. Thứ mà ông hết mực mong muốn truyền đạt cho Scout và Jem là sự chân thành, trung thực, công bằng bác ai, chống lại mọi định kiến… Có lẽ, với một số người, những điều như vậy là không thích hợp đối với những đứa trẻ ở độ tuổi như vậy. Nhưng với Atticus thì đó là điểu cần thiết, vì đó sẽ là những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho tâm hồn những con người có đạo đức . Bởi chăng bản chất con người là thiện lương, nó chỉ dần trở nên xấu xa hơn dưới gánh nặng của những định kiến được năm tháng bồi đắp. Và việc đầu tiên đối với những người làm cha mẹ, những nhà giáo dục cần làm là xây dựng cho thế hệ sau một nền tảng đạo đức vững chãi, một tâm hồn trong sáng lành mạnh, để chúng có thể đương đầu với những bất công của cuộc đời.

Giết con chim nhại đặt ra nhiều vấn đề mang tính cấp thiết, mang tính thời đại đối với xã hội lúc bấy giờ. Thông qua câu chuyện, không ngần ngại, tác giả đã vạch trần những khía cạnh xấu xa trong xã hội. Nước Mỹ, mảnh đất của tự do và tiến bộ, trong những năm tháng đó, còn đầy rẫy những yếu kém và bất công. Nền giáo dục trở nên xơ cứng, mô phạm. Tôn giáo chỉ còn là những niềm tin trống rỗng. Phần nhiều dân cư vẫn còn chìm ngập trong sự ngu dốt, thiếu giáo dục dẫn đến băng hoại về đạo đức. Sự bất lực của hệ thống hành pháp trước những tư tưởng hủ lậu, định kiến tồn tại trong xã hội . Và đáng lên án hơn cả là tình trạng phân biệt chủng tộc sâu sắc. Trước một xã hội như thế, những con người nhỏ bé bị đẩy vào tình trạng khốn cùng. Giống như cái cách mà Boo Radley vì bất lực trước cái xấu xa của cuộc đời mà thu mình lại, hay như Tom Robinson mất hết niềm tin trước sự công bằng của pháp luật mà tự tìm cho mình con đường dẫn đến cái chết.

Thế nhưng ,Giết con chim nhại vẫn là một bức tranh đẹp, một khúc ca trong trẻo về tình bạn, tình cảm gia đình, tình hàng xóm láng giềng. Ở đó vẫn còn những cử chỉ, hành động đẹp đẽ đầy tình thương giữa người với người. Nó giúp chúng ta có thêm niềm tin để tiếp tục hy vọng, mơ ước và xây dựng một thế giới chan hòa, tươi đẹp hơn trong tương lai . Và trên hết tất cả, Giết con chim nhại còn giúp cho mỗi chúng ta, thêm một lần nữa, được sống lại những cảm giác, những niềm vui, nỗi buồn và cả những lo lắng sợ hãi  ngây ngốc của tuổi ấu thơ.

Thực hiện: Vũ Mạnh Hùng

Bình luận

Bạn nghĩ gì về bài viết này ?(0 bình luận)

Bạn cần đăng nhập để có thể bình luận

Có 0 thành viên đã bình luận