Lối sống Hikikomori: Khúc độc ca của tuổi trẻ lạc lối

24/08/2016

Suốt nhiều năm tự nhốt mình trong phòng riêng, ép nhu cầu sống cơ bản xuống mức tối thiểu và tuyệt đối không giao du với người khác - đây là những biểu hiện của nhóm người theo đuổi lối sống Hikikomori đang ngày càng phổ biến ở Nhật Bản.

Năm 2008, bộ phim Shaking Tokyo (phần cuối của chuỗi 3 phim ngắn mang tên Tokyo!) ra đời đã lần đầu giúp thế giới có thể nhận diện phần nào lối sống Hikikomori đang ngày càng trở nên phổ biến ở Nhật. Giống như một đám mây đen, Hikikomori có thể nảy nở, lan tỏa và khiến các "tín đồ" trở nên mù lòa trong chính cuộc sống của họ. Đó là lý do vì sao nhóm người theo đuổi lối sống này thường được ví như "thế hệ lạc lối" (lost generation).

loi-song-hikikomori-nhat-ban-gioi-tre-2
Một cảnh kinh điển trong phim Shaking Tokyo. Người đàn ông này đã bỏ việc để nhốt mình trong phòng cả ngày, sống bằng tiền trợ cấp của cha và luôn chỉ ăn pizza

Hikikomori hiểu đơn giản là lối sống tách biệt với thế giới. Người theo đuổi lối sống này thường tự nhốt mình trong phòng riêng, ép nhu cầu sống xuống mức tối thiểu, không đi học hay đi làm và cắt hết liên lạc trực tiếp với xã hội qua suốt nhiều năm, thậm chí cả đời. Hikikomori đã manh nha xuất hiện tại Nhật từ cuối những năm 1980 nhưng đến năm 1990 thì mới được đặt tên chính thức. Ngày nay, không một người Nhật trưởng thành nào là còn xa lạ với thuật ngữ này. Cùng với lối sống tối giản (minimalism), lối sống Hikikomori chưa bàn tới việc tốt hay xấu, cũng đã trở thành một biểu tượng văn hóa của nước Nhật hiện đại.

loi-song-hikikomori-nhat-ban-gioi-tre-1
Một Hikikomori điển hình ở Nhật Bản. Chàng trai này đã nhiều năm không rời khỏi phòng riêng, không nói chuyện với ai mà chỉ đọc manga, chơi game, xem tivi, lướt internet trong thầm lặng và thi thoảng chơi nhạc cụ

Khi mới xuất hiện, Hikikomori thường chỉ rơi vào nhóm người trẻ dao động trong khoảng 21 tuổi. Tuy nhiên trong thì hiện tại, độ tuổi trung bình của các "tín đồ" Hikikomori đã nâng lên tới 31. Mặt khác, theo nghiên cứu của đài NHK, lối sống này cũng đã chuyển từ chỗ đa số là nam giới (70-80%) sang nam nữ đồng đều. Với hơn một triệu người xác nhận mình đang theo đuổi Hikikomori, đây đã trở thành "vấn nạn" lớn trong mắt chính phủ Nhật.

loi-song-hikikomori-nhat-ban-gioi-tre-5
Một nữ Hikikomori trong căn phòng bừa bộn và u ám điển hình

Vì không đi học hay lao động để tạo nên của cải vật chất, "tín đồ" Hikikomori tất yếu sẽ trở thành gánh nặng kinh tế của gia đình và xã hội. Câu hỏi lớn nhất được đặt ra là khi cha mẹ và thân hữu của những người này chết đi, họ sẽ sống tiếp bằng cách nào? Sau nhiều năm không bước ra khỏi phòng, không giao du với xã hội và làm việc kiếm tiền, họ sẽ trở thành những "người tiền sử" đúng nghĩa giữa thế hệ mới. Xuất phát từ lý do này, một tổ chức mang tên Nadeshiko No Kai đã được thành lập để hỗ trợ các "tín đồ" Hikikomori cao tuổi. Chưa dừng lại ở đó, những người quan tâm và cha mẹ của chính các "tín đồ" Hikikomori cũng tham gia viết tài liệu hướng dẫn để họ có thể tự lực cánh sinh khi mọi thân hữu đều biến mất. Tài liệu bao gồm từ cách thức sinh hoạt cơ bản hàng ngày cho đến bí quyết xin tiền trợ cấp từ chính phủ khi về già.

loi-song-hikikomori-nhat-ban-gioi-tre-3
Tranh minh họa trạng thái tâm lý bất ổn của Hikikomori

Không chỉ là hiểm họa rõ ràng về kinh tế, lối sống Hikikomori ngày càng "nở rộ" cũng là mối nguy cho trị an xã hội và xa hơn là cân bằng dân số. Năm 2000, sau thời gian dài sống như Hikikomori, một người đàn ông Nhật đã trở thành kẻ bắt cóc và giết người ngay trong lần đầu tiên bị ép phải ra khỏi nhà. Người theo đuổi lối sống này rõ ràng là không có nhu cầu kết nối với đồng loại chứ đừng nói tới việc lập gia đình hay sinh con.

Nhiều chuyên gia nghiên cứu tâm lý ở cả Nhật Bản và quốc tế đã tìm hiểu về Hikikomori trong suốt một thập kỷ nhưng vẫn chưa đưa ra được phương hướng giải quyết tối ưu. Trên thực tế, đến tận bây giờ, người ta vẫn còn tranh cãi xem Hikikomori có thực sự là một loại bệnh tâm lý hay không. Theo Bác sĩ Tamaki Saito, Hikikomori không thể coi như một dạng thức đơn giản của trầm cảm. Mặt khác, dù có nhiều điểm giống hội chứng rối loạn tâm lý tránh xã hội (social avoidance disorder) nhưng Hikikomori vẫn có xu hướng phát triển phức tạp hơn.

loi-song-hikikomori-nhat-ban-gioi-tre-4
Căn phòng bừa bộn với đồ đạc xếp lớp của một "tín đồ" Hikikomori

Dù thường được biết đến ở Việt Nam như "lối sống tự kỷ" nhưng Hikikomori thực ra không phải hội chứng xuất hiện từ thời thơ bé như tự kỷ. Đa số "tín đồ" Hikikomori lựa chọn con đường này sau một sang chấn tâm lý cụ thể hoặc phải chịu quá nhiều áp lực trong cuộc sống khi trưởng thành. Tuy nhiên cũng có người nhốt mình vào "lồng" đơn giản là vì... tự dưng cảm thấy chán phải giao tiếp với xã hội.

Ở một đất nước vốn có tỉ lệ người tự sát cao hàng đầu và coi trọng tinh thần độc lập như Nhật Bản, cuộc "xâm lăng" của hiện tượng Hikikomori không phải điều khiến người ta bất ngờ. Dù vẫn có những ý kiến bênh vực, cho rằng Hikikomori rất gần với lối sống tối giản và có thể giúp tiết kiệm tiền bạc, phần lớn các nhà xã hội học đều thấy đây là dấu hiệu thụt lùi của nền văn minh. Điều đáng sợ hơn là Hikikomori giờ đây đã vượt khỏi biên giới nước Nhật và được phát hiện ở nhiều quốc gia phát triển khác. Những người trẻ lạc lối với "khúc độc ca" trong căn phòng tù túng rồi sẽ kiến thiết một xã hội như thế nào? Đáp án cho câu hỏi này vẫn còn bỏ ngỏ.

Bình luận

Bạn nghĩ gì về bài viết này ?(0 bình luận)

Bạn cần đăng nhập để có thể bình luận

Có 0 thành viên đã bình luận